Meer dan dertig boeken heeft Patti Smith al gepubliceerd. Gedichten, toneelstukken, essays. Maar haar memoires steken er qua toon en bekendheid glanzend bovenuit. Engelenbrood is het vierde deel van haar memoires, na Just kids (2010), M-train (2015) en Jaar van de aap (2019). Just kids , over haar vriendschap met de fotograaf Robert Mapple-thorpe, is intussen zowat het lijfboek van twee generaties muziek- en kunstliefhebbers.

Smiths vermogen om plekken en momenten via observaties tot leven te wekken, leest vertrouwd evident in Engelenbrood . Ze beschrijft hoe onkruid rook op het braakliggend veldje waarop ze als kind speelde. Ze tekent een hele scène door bijna terloops “het droeve geluid van een trein” te vermelden.

Het boek begint als een liefdevolle, maar onsentimentele beschrijving van de arbeidersklasse in de Verenigde Staten vlak na de oorlog - Smith werd op de voorlaatste dag van 1946 geboren. Het gezin verhuist elf keer in vier jaar tijd en woont in flats die op de lijst staan om gesloopt te worden. Overal zijn zieke kinderen die een of meerdere ouders missen.

De kinderen zwerven rond in rattige gangs terwijl hun ouders uit werken zijn. Smith is hun natuurlijke aanvoerder. Ze hebben geen speelgoed, maar zij neemt hen mee op ruimtereizen: de knoppen van een ladekast worden het dashboard van een ruimteschip. Ze heeft een antenne voor pesters, net zoals haar geliefde vader, die in de Honeywell-fabriek werkt, en tegen de Japanners heeft gevochten in Nieuw-Guinea en de Filipijnen.

Op een dag breekt de vader, met een boosheid die de kinderen niet herkennen, het speelgoedgeweer dat ze hebben geknutseld: veel van zijn makkers waren omgekomen door eigen vuur, “terwijl ze koortsig en doodsbang door het van slangen en sluipschutters vergeven oerwoud strompelden”. Hij beschouwt de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki als “een specifiek Amerikaanse schandvlek”.

Waterschildpad

Smith is het typische Rare Kind dat uren zoek is, verstrooid door de waterschildpad die ze opmerkte, en dat vragen stelt over “de verschillende lagen van de hemel, het mogelijke bestaan van andere werelden, het binnenste van stenen, de inhoud van onbereikbare boeken, wat de mensen echt dachten maar niet zeiden”, enzovoort.

De Bijbellessen bij Jehova's getuigen maken haar religieuze kant wakker. Ze ziet de braamstruiken buiten, “en ineens raakte ik ervan overtuigd dat God erin huisde”. Maar de boeken die ze van haar moeder krijgt, zijn ook “een handleiding om te vluchten”, net als de Picasso-expo die het gezin gaat zien. Dat de ouderlingen in de kerk haar vragen over kunst frivool vinden, doet haar uiteindelijk breken met het geloof. “Kunstenaar zijn was een heilig beroep, vond ik.”

Engelenbrood is beter dan Jaar van de aap , over het laatste levensjaar van scenarist en acteur Sam Shepard (1943-2017), waarin de fantasystukken vreemd afstaken bij de heel persoonlijke non-fictie. Toch wringt ook hier iets, meer bepaald de structuur. Engelenbrood beschrijft een veel langere periode dan Just kids , namelijk van Smiths geboorte tot nu. Om niet in herhaling te vallen, rent ze halverwege het boek in een paar alinea's door haar jaren met Robert Mapplethorpe, voor ze overgaat naar de ontmoeting met haar echtgenoot Fred 'Sonic' Smith.

Smith, een punkpionier in de sixties met de band MC5, is de man van haar leven, maar zijn leven ligt in Detroit. In 1980 besluit ze om daarheen te verhuizen en haar succesvolle tournees stop te zetten. De Smiths zijn allebei zwervers, ze trouwen heel symbolisch in een zeemanskerk, en reizen door de Caraïben tot Patti zwanger is. Ze settelen zich ook omdat Freds gezondheid zwak is. Hij overlijdt in 1994. Op korte tijd verliest Patti niet alleen haar man Fred, maar onder anderen ook haar goede vriend Mapplethorpe, haar toetsenist Richard Sohl en haar broer-tourmanager Todd. Ze krijgt steun van Michael Stipe (R.E.M.), Bruce Springsteen troost haar zoon Jackson.

Engelenbrood staat bol van de bekende namen, maar namedropping is het niet. “Ik durf niet te zeggen dat Dylan en ik vrienden waren, maar hij leek mijn oordeel over sommige zaken te vertrouwen”, is voor Smiths doen al uitzinnige zelfverheerlijking. Net zo goed looft ze de leraars of klasgenoten die goed konden dansen en die haar Nina Simone of Verdi leerden kennen: Smith bewondert al wat mooi is.

Ze inspireert er ook anderen mee. Zo ontvangt ze op een gegeven moment een pakje uit België met daarin drie hemden, “breekbaar maar eigenzinnig. Er is iemand die me goed kent, dacht ik.” De tiener Ann Demeulemeester had Smith in 1976 in Brussel zien optreden, en gezworen dat ze ooit kleren voor haar zou ontwerpen. Het is het begin van een vriendschap tussen de ontwerpster en de muzikante, die tot op de dag van vandaag voortduurt.

De passages over de geliefde mannen die ze verliest, zijn ontroerend. Haar vader wil niet dat ze een optreden in Jeruzalem afzegt als hij in het ziekenhuis belandt: hij zal op haar wachten. “Hij was altijd op zoek geweest naar de zin van het leven. Hij wist precies wanneer hij ons zou verlaten om te gaan zwerven door de tijd, alsof hij de hem resterende dagen kon tellen als zandkorrels.”

Het zou een mooi slot zijn - maar het leven heeft nog een verrassing in petto voor Smith. Een warme waarschuwing: lees hier niet verder als u liever spoilers vermijdt. Meer dan vijftien jaar later ontdekt ze dat haar vader misschien niet haar vader was. Op haar zeventigste verjaardag leert ze dat haar biologische vader genetisch 100 procent zeker een Asjkenazische Jood was. Een vluchteling en immigrant, een eeuwige reiziger, besluit Smith, tevreden met die verklaring voor haar eigen rusteloosheid. Je ziet haar verbeelding al malen.

Een autobiografisch relaas van de Amerikaanse singer-songwriter, schrijver en beeldend kunstenaar Patti Smith (1946). In dit boek beschrijft ze persoonlijke herinneringen van haar jeugd tot aan het heden. Vooral levensfasen waar ze in haar eerdere memoires over zweeg, komen in deze nieuwe memoires aan bod. Ze staat uitgebreid stil bij haar jeugd in een arbeidersgezin in Philadelphia en New Jersey, haar relatie tot haar ouders, haar eerste stappen in de kunst en haar huwelijk en leven met Fred Smith en hun twee kinderen. Onderhoudend geschreven. Met zwart-witfoto's. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep. Patti Smith (Chicago, 1946) is een wereldberoemde Amerikaanse singer-songwriter, schrijver, dichter en beeldend kunstenaar. Ze was een prominent figuur in de punkrockwereld in New York in de jaren ’70. Ze schreef vele boeken, waaronder de eerdere memoires ‘Just kids’,* ‘M-train’** en ‘Jaar van de aap’.*** Haar werk wordt in verschillende landen uitgegeven en won meerdere prestigieuze literaire prijzen, waaronder de National Book Award.